ሽወደንን ዓለምን

ምዕራፍ 11 ብዛዕባ ኣህጉራዊ ምትሕብባራት ስዊድንን ብዛዕባ ምክልኻልን ይዛረብ። ገጻት 39–41 ይሽፍን፡ ብዙሓት ዓመታት ድማ ይሓቖፍ እቶም ብቐሊሉ ክሕወሱ ዝኽእሉ — ብፍላይ 1945፡ 1949፡ 1991፡ 1995፡ 2022ን 2024ን።

ናይ ኖርድያ ምትሕብባር

ስዊድን ምስ ዴንማርክ፡ ፊንላንድ፡ ኣይስላንድን ኖርወይን ትተሓባበር። እቲ ምትሕብባር ብቐንዱ ብNordiska rådet (ናይ ኖርድያ ባይቶ) ከምኡውን ብNordiska ministerrådet (ናይ ኖርድያ ባይቶ ሚኒስተራት) ይካየድ። ክልቲኦም ባይቶታት ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ይሰማምዑ፡ ደሓር ድማ ነፍሲ ወከፍ ሃገር ባዕላ ትፍጽሞም — ማለት ንኣባል ሃገራት ዝእስሮም ውሳነታት ኣይህቡን።

EU

EU ማለት ኤውሮጳዊ ሕብረት እዩ፡ ናይ ፖለቲካን ቁጠባን ምትሕብባር ኣብ መንጎ ብዙሓት ኤውሮጳውያን ሃገራት። እቲ ምትሕብባር ድሕሪ ካልኣይ ኵናት ዓለም፡ ኣብ ኤውሮጳ ሰላምን ርግኣትን ንምፍጣር ተጀሚሩ።

ስዊድን ካብ 1995 ኣባል እያ።

ሃገራት EU ኣብ ብዙሕ ዓውድታት ይተሓባበራ — ሕርሻ፡ ቁጠባ፡ ኣከባቢ፡ ንግድን ስደትን — ሓባራዊ ውሳነታት ይህባ ከምኡውን ኣብ ኩለን ኣባል ሃገራት ዝፈልጣ ሕግታት የውጽኣ። እቲ ሓሳብ ሃገራት ብሓባር ንክሓይላ እዩ።

እተን ኣርባዕተ ናጽነታት ሰባት ኣብ መንጎ ሃገራት EU ብናጻ ንኽመሃሩ፡ ንኽግዕዙ፡ ንኽሰርሑን ኣቕሑ ንኽሸጡን ይፈቕዳ። ኩሎም ዜጋታት EU ኣብ ካልእ ሃገር EU ክሰርሑ ወይ ክመሃሩ ይኽእሉ።

Europarådet — ልክዕ ከምቲ EU ኣይኮነን

እዚ ብተደጋጋሚ ይሕወስ። Europarådet (ባይቶ ኤውሮጳ) ናይ ገዛእ ርእሱ ውድብ እዩ፡ ብ1949 ዝቖመ፡ ንሰብኣዊ መሰላት፡ ዲሞክራሲን ስርዓት ሕግን ዝሰርሕ። ኣብ ውሽጢ Europarådet Europeiska domstolen för de mänskliga rättigheterna (ኤውሮጳዊ ቤት ፍርዲ ንሰብኣዊ መሰላት)፡ Europadomstolen፡ ኣላ።

Europarådet ስለዚ ኣይኮነትን EU፡ ወይ ክፋል EU።

FN

FN, Förenta nationerna (ሕቡራት ሃገራት)፡ ድሕሪ ካልኣይ ኵናት ዓለም ብ1945 ተመስሪታ፡ ኣብ ኩሉ ዓለም ዳርጋ ኩለን ሃገራት ኣባላት እየን። ስዊድን ኣባል እያ።

ዕላማ FN ኣብ ዓለም ሰላምን ድሕነትን ምዕቃብ፡ ግርጭታት ምፍታሕን ኵናት ምጽራይን፡ ንማዕርነት ኩሎም ህዝብታትን ርእሰ-ውሳነኦምን ምስራሕ፡ ከምኡውን ንሰብኣዊ መሰላትን ናጽነታትን ምስራሕ እዩ።

Sida

Sida, Styrelsen för internationellt utvecklingssamarbete (ቤት ጽሕፈት ኣህጉራዊ ልምዓት ምትሕብባር)፡ መንግስታዊ ትካል እያ። Sida ኣብ ዓለም ድኽነትን ጭቆናን ንምንካይ ትሰርሕ፡ ብኣኣ ኣቢላ ድማ ስዊድን ንኻልኦት ሃገራት ኣብ ምምዕባል ዲሞክራሲ፡ ማዕርነት፡ ቁጠባን ዘላቒ ሕብረተ-ሰብን ትድግፍ።

እታ ነዊሕ ሰላም

ስዊድን ናይ መወዳእታ ግዜ ምስ ካልእ ሃገር ኵናት ዝገበረት ኣብ መጀመርታ ናይ 1800 ዓመተ-ምህረት እያ። ስዊድን ካብተን ውሑዳት ሃገራት ዓለም ንኸምዚ ዝኣክል ነዊሕ ተኸታታሊ ግዜ ኣብ ሰላም ዝጸንሓ እያ።

ክልተ ፍጻመታት ነዚ ኣንፈት እዚ ቐረጹ፦

• ኣብ ኵናት ምስ ሩስያ 1808–1809 ስዊድን ንፊንላንድ ሲኢራ፡ እታ ንዳርጋ 700 ዓመታት ክፋል ስዊድን ዝነበረት።
• ድሕሪ ውሑዳት ዓመታት፡ ኖርወይ ከም ውጽኢት ናይ ኵናት ናፖልዮን ኣብ ሕብረት ምስ ስዊድን ተገዲዳ ኣተወት። ኖርወይ ብሰላማዊ መገዲ ብ1905 ናጻ ሃገር ኮነት።

ድሕሪ እዞም ፍጻመታት፡ ፖለቲካ ስዊድን ሓድሽ ኵናት ንምውጋድ ተመርኪባ ጸኒሓ።

ቀዝሒ ኵናት

ድሕሪ ካልኣይ ኵናት ዓለም፡ ዓለምን ኤውሮጳን ናብ ቀዝሒ ኵናት ኣተዋ — ግርጭት ኣብ መንጎ ክልተ ጎራሓት፦ ሓደ ምዕራባዊ ብቐንዱ ምስ ኣመሪካን ብጾቶኣን፡ ካልእ ድማ ምብራቓዊ ምስ ሶቬት ሕብረትን ብጾቶኣን። እቶም ጎራሓት ብኑክለራዊ ኣጽዋርን ሓያል ወተሃደራዊ ሓይልታትን ብሓባር ይፈራርሑ ነበሩ።

ዴንማርክን ኖርወይን ኣብ Nato ተጸምበራ፡ Nordatlantiska fördragsorganisationen (ናይ ሰሜን ኣትላንቲክ ውዕል ውድብ)። ስዊድን ግን ገለልትነታ ቀጸለት ኣብ ግዜ ቀዝሒ ኵናት ካብ Nato ወጻኢ ኮይና ክትጸንሕ መሪጻ።

ድሕሪ 1991

1991 እቲ ኩነታት ድሕነት ኣብ ኤውሮጳ ተለወጠ፡ ሶቬት ሕብረት ምስ ፈረሰትን ቀዝሒ ኵናት ምስ ተወደአን። ስዊድን ኣብ EU ብ1995 ተጸምበረት ኣብቲ ኤውሮጳዊ ምትሕብባር ድማ ዝያዳ ተላፋፊት ኮነት።

ሩስያ ንዩክሬይን ብ2022 ምስ ወረረት፡ ስክፍታ ብዛዕባ ድሕነት ኖርድያ ወሰኸ። ስዊድንን ፊንላንድን ዳርጋ ብሓደ ግዜ ኣባልነት Nato ኪሓታ መረጻ፡ ናይ ምክልኻል ኪዳን ንኣባል ሃገራት ንምሕላው ዝዓለመ።

ስዊድን ብ2024 ኣባል Nato ኮነት።

ጠቕላላ ምክልኻል

ስዊድን ንሃገራን ንነበርታን ናይ ምሕላው ሓላፍነት ኣለዋ። ግዴታ ጠቕላላ ምክልኻል (Totalförsvarsplikt) ማለት ኩሎም ኣብ ስዊድን ዝቕመጡን ኣብ መንጎ 16ን 70ን ዓመት ዝዕድሚኦምን፡ እንተድኣ ኣድሪኹ፡ ሃገር ንኽከላኸሉ ክግደዱ ይኽእሉ ማለት እዩ።

ጠቕላላ ምክልኻል ካብ ክልተ ክፋላት ይቖውም።

ወተሃደራዊ ምክልኻል ማለት Försvarsmakten (ሓይሊ ምክልኻል) እዩ፡ ንሱ ድማ ሰራዊት ምድሪ፡ ባሕሪ ሓይልን ኣየር ሓይልን ዝሓቁፍ። Försvarsmakten ንግዝኣትን ናጽነትን ስዊድን ናይ ምሕላው፡ ከምኡውን ኣብ ኣህጉራዊ ስርሓት ናይ ምስታፍ ግቡእ ኣለዎ።

ስዊድን ሓፈሻዊ ግዴታ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት (allmän värnplikt) ኣላ፡ ንኹሎም ደቂ ተባዕትዮን ደቀንስትዮን ዕድሚኦም 18 ዓመት ዝመልኡ ዝሓቁፍ። እቶም ዝምልከቶም ንሕቶታት ይምልሱ ከምኡውን ፈተናታት ይገብሩ፡ ደሓር ድማ መን ንመሰረታዊ ወተሃደራዊ ትምህርቲ ብቑዕ ምዃኑ ይውሰን። ውሑዳት ጥራይ ንቕድሚት ብምኻድ ነቲ ትምህርቲ የካይድዎ።

ሲቪላዊ ምክልኻል ማለት ካብቶም ወተሃደራት ንላዕሊ ብዙሓት ንሓደጋታትን ብድሆታትን ኣብቲ ሕብረተ-ሰብ ክገጥሙ ክኽእሉ ማለት እዩ። ኣብዚ ትምህርቲ ቤት ትምህርቲ፡ ስራሕ ከምኡውን ክንክን ጥዕናን ሕክምናን ኣብ ግዜ ኵናት ወይ ቅልውላው ክቕጽሉ ዘረጋግጹ ንጥፈታት ይሓቁፍ።

ዓመታት ኪፍለጡ ዘለዎም

ዓመት	ፍጻመ
1808–1809	ስዊድን ንፊንላንድ ንሩስያ ትስእናያ
1905	ኖርወይ ብሰላማዊ መገዲ ናጻ ትኸውን
1945	FN ትምስረት
1949	Europarådet ትቐውም
1991	ሶቬት ሕብረት ትፈርስ፡ ቀዝሒ ኵናት ይውዳእ
1995	ስዊድን ኣብ EU ትጽንበር
2022	ሩስያ ንዩክሬይን ትወርር፣ ስዊድንን ፊንላንድን ናብ Nato የመልክታ
2024	ስዊድን ኣባል Nato ትኸውን

ክልተ ናይ ዕድመ ደረታት ከይሕወሱ፦ ግዴታ ጠቕላላ ምክልኻል 16–70 ዓመት፡ ግዴታ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ካብ 18 ዓመት።