ዲሞክራስያዊ ስርዓት ሽወደን

እዚ ናይቲ ንባብ ንዋት ዝሓጸረ ምዕራፍ እዩ — ገጻት 10–11 — ግን ካብቶም ኣብ ስርዓት ዝተመርኮሱ ዝያዳ ኣገደስቲ ምዕራፋት ሓደ እዩ። ብዛዕባ ቁጽርታትን ስም ትካላትን ኣይኮነን ዝዛረብ፡ ኣብ ክንድኡ ግን ዲሞክራሲ ብጭቡጥ እንታይ ማለት ምዃኑን ንኽትሰርሕ እንታይ ከምዘድልያን እዩ ዝገልጽ።

ዲሞክራሲ ማለት ስልጣን ህዝቢ ማለት እዩ

እቲ ቃል ካብ ናይ ግሪኽ ቋንቋ ዝመጸ ኮይኑ ልክዕ ስልጣን ህዝቢ ማለት እዩ። ዲሞክራሲ ስልጣኑ ካብ ህዝቢ ዝብገስ፡ ዜጋታት ድማ ኣብ ውሳነታት ተጽዕኖ ንኽገብሩ ዕድል ዘለዎም ፖለቲካዊ ስርዓት እዩ።

እቲ ንባብ ንዋት ብዙሓት ክማልኡ ዝግብኦም ቅድመ-ኩነታት ይዘርዝር፦

• ዜጋታት ካብ ብዙሓት ፖለቲካዊ ኣማራጺታት ክመርጹ ክኽእሉ ኣለዎም።
• እቶም ስልጣን ዝረኽቡ ክቕየሩ ክኽእሉ ኣለዎም።
• ሰባት ኣብ ናጻ ምርጫ ናይ ምድማጽ መሰል ኣለዎም። ናጻ ምርጫ ማለት ነፍሲ ወከፍ ናይ ምድማጽ መሰል ዘለዎ ሰብ ሓንቲ ድምጺ ኣለዎ፡ ኩሉ ድማ ብዘይ ራዕዲ ወይ ጸቕጢ ርእይቶኡ ክገልጽ ይኽእል ማለት እዩ።
• ብዙሓት ፓርትታት ንምድማጽ ክህልዉ ኣለዎም።
• ምርጫታት ብምስጢር ክኸዱ ኣለዎም፡ ስለዚ ዝኾነ ሰብ ንመን ከምዘድመጸ ክገልጽ ኣይግድዶን።
• ሰብ ኣብ ምርጫ ከይሳተፍ ናይ ምምራጽ መሰል ኣለዎ።
• ኩሎም — ሰባት፡ ጉጅለታትን ፓርትታትን — ንኻልኦት ብዛዕባ ናቶም ፖለቲካዊ ሓሳባት ንምትዕዛዝ ናይ ምፍታን መሰል ኣለዎም።
• ናጽነት ርእይቶ ምግላጽ፦ ኩሉ ሰብ ንዝሓስቦ ናይ ምጽሓፍን ናይ ምዝራብን መሰል ኣለዎ።
• ሕግታት ንኹሎም ኣብ ስዊድን ይምልከቱ።
• ናይ ሕጋዊ ውሕስነት (rättssäkerhet)፦ ዝኾነ ሰብ ብዘይ ፍትሓዊ ፍርዲ ክድነን የብሉን።

እቶም ክልተ ናይ መወዳእታ ነጥብታት ግቡእ ትኹረት ዝግብኦም እዮም። ዲሞክራሲ ኣብዚ ንባብ ንዋት ብዛዕባ ምርጫ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብማዕረ ደረጃ ሕጊ ንኹሉ ብማዕረ ክምልከት ከምዘለዎን ናይ ፍትሒ መስርሕ ፍትሓዊ ክኸውን ከምዘለዎን እውን ይምልከት። እዚ ኣብ ምዕራፍ 5 ዝያዳ ይምዕብል።

እንታይ ንዲሞክራሲ ብርቱዕ ይገብሮ

ዲሞክራሲ ንኽሰርሕ ኩሉ ሰብ ሓላፍነት ክወስድ ኣለዎ። ትምህርቲ ኣብ ስዊድን ኣብ ልዕሊ ዲሞክራስያዊ ክብርታት ዝተሰረተ እዩ፡ ደቀ ተምሃሮ ድማ ካብ መባእታ ትምህርቲ ጀሚሮም ብዛዕባ መሰሎም፡ ሕብረተሰብ ብኸመይ ከምዝሰርሕን ስለምንታይ ምስታፍን ምድማጽን ኣገዳሲ ምዃኑን ይመሃሩ።

ዲሞክራሲ ብዙሓት ክድምጹ፡ ክሳተፉን ብዛዕባ ጉዳያት ሕብረተሰብ ፍልጠት ክቐስሙን ከሎ ዝያዳ ብርቱዕ ይኸውን።

እቲ ንባብ ንዋት ጭቡጣት መንገድታት ናይ ምጽላውን ምስታፍን ይዝርዝር፦

• ኣብ ፖለቲካዊ ምርጫ ምድማጽ
• ኣብ ፖለቲካዊ ፓርቲ ወይ ናይ ረብሓ ውድብ ኣባል ምዃን፡ ወይ ገዛእ ርእስኻ ማሕበር ምጅማር
• ንፖለቲከኛታት ምርኻብ
• ሰላማዊ ሰልፊ ምክያድ
• ናይ ኣስማት ስብሰባ (namninsamling) ምጅማር ወይ ምፍራም
• ብዛዕባ ፖለቲካ ምስ ኣዕሩኽትን ፈለጥቲን ምዝታይ
• ንጋዜጠኛታት ምርኻብ ወይ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ናይ ክትዓት ጽሑፋት ምጽሓፍ
• ኣብ ናይ ስራሕ ቦታ ተጽዕኖ ምግባር፡ ንኣብነት ብመንገዲ ማሕበራት ሰራሕተኛታት
• ንኮሙን ርእይቶን ሓሳብን ምሃብ

ትርጉም እዚ ዝርዝር እዚ፡ ናይ ኩሉ ኣርባዕተ ዓመት ምርጫ ካብ ኩሉ ዝረአ መንገዲ ናይ ተጽዕኖ ምዃኑ እዩ፡ ግን ካብቲ በይኑ ርሑቕ እዩ።

ሓደጋታት ንዲሞክራሲ

እቲ ምዕራፍ እውን ንዲሞክራሲ ክድክም ዝኽእል ነገራት ይምልከት። ትሑት ናይ ምድማጽ ተሳትፎ ሓደ ካብቶም ጸገማት እዩ፦ ውሑዳት ምስ ዝድምጹ፡ ሰባት ኣብቶም ንመዓልታዊ ህይወቶም ዝጸልዉ ፖለቲካዊ ውሳነታት ናይ ምጽላው ዕድሎም ይንኪ።

እቶም ዝጥቀሱ ምኽንያታት ሰባት ንፖለቲከኛታት ስለ ዘይኣምንዎም ወይ ድምጾም ዝኾነ ለውጢ ከምዘየምጽእ ስለ ዝስምዖም እዮም። ስለዚ ናይ እምነት ጸገም ልክዕ ከምቲ ተግባራዊ ጸገም ኣገዳሲ እዩ።

ምፍልላይን ውህደትን

እቲ ምዕራፍ ብምፍልላይ (segregation) ከምኡውን ውህደት (integration) ይዛዘም። ምፍልላይ ማለት ሰባት ካብ ሓድሕዶም ተፈላልዮም ይነብሩ ማለት እዩ — ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ መንበሪ ቦታታት፡ ኣብያተ ትምህርትን ክፋላት ናይ ዕዳጋ ስራሕን — እዚ ድማ ናይ ሕብረተሰብ ሕድሕድ ምትእስሳር የድክም። ውህደት ግና ተቓራኒ እዩ፦ ካብ ዝተፈላለየ መበቆል ዝመጹ ሰባት ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ተሳተፍቲ ይኾኑ ማለት እዩ።

እዛ ዛዕባ እዚኣ ኣብ ምዕራፍ ዲሞክራሲ ምህላዋ ባዕላ ትርጉም ኣለዋ። ዓበይቲ ጉጅለታት ካብ ውሽጢ ተገሊሎም ዝርከቡሉ ሕብረተሰብ ብዲሞክራስያዊ መንገዲ ንኽሰርሕ ይኸብዶ፡ ምኽንያቱ ዲሞክራሲ ኣብ ናይ ብሓቂ ተሳትፎ ሰባት እዩ ዝስረት።

እዚ ምዕራፍ ብኸመይ ብዝበለጸ ትመሃር

እዚ ምዕራፍ ውሑድ ደረቕ ክውንነታት ንምዝካር ኣለዎ፡ ብዙሕ ግና ምስክንያታት ኣለዎ። ኣብዞም ነጥብታት ኣተኩር፦

• እቲ ቃል ዲሞክራሲ እንታይ ማለት ምዃኑን ካበይ ከምዝመጸን
• እንታይ ኩነታት ንሓደ ምርጫ ናጻ ይገብርዎ (ብዙሓት ፓርትታት፡ ምስጢራዊ ምድማጽ፡ ዘይህሉ ጸቕጢ፡ ናይ ምግዳፍ መሰል)
• እቶም ካብ ምድማጽ ወጻኢ ዘለዉ ካልኦት መንገድታት ተጽዕኖ
• ስለምንታይ ትሑት ናይ ምድማጽ ተሳትፎ ጸገም ምዃኑ