ሽወደን ብኸመይ ትመሓደር

እዚ ካብቶም ዝያዳ ሕቶታት ዘፍርዩ ምዕራፋት ሓደ እዩ፡ ምኽንያቱ ብዙሓት ጭቡጣት ሓበሬታታት ስለዘለውዎ፦ ቁጽርታት፡ ስም ትካላትን ንጹር ምክፍፋል ሓላፍነትን። እቲ ምዕራፍ ገጻት 12–13 ይሽፍን።

እታ ክትሕዛ ዘለካ ቀንዲ መትከል፦ ፖለቲከኛታት ይውስኑ፡ ትካላት ድማ ይትግብሩ።

ሰለስተ ደረጃታት — ከምኡውን ኤውሮጳዊ ሕብረት

እቲ ፖለቲካዊ ሓላፍነት ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ይምቀል፦

• ብሄራዊ ደረጃ፦ መንግስቲ (staten)
• ክልላዊ ደረጃ፦ ክልላት (regionerna)
• ኮሙናዊ ደረጃ፦ ኮሙናት (kommunerna)

ብዘይካዚ፡ ስዊድን ብውሳነታት ኤውሮጳዊ ሕብረት (EU) ትጽሎ እያ።

መንግስቲ፦ ባይቶ፡ መንግስቲ፡ ትካላትን ቤት ፍርድታትን

ስዊድን ፓርላመንታዊ ወኪላዊ ዲሞክራሲ እያ። ማለት ዜጋታት ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ ይድምጹ፡ ኣባላት ባይቶ (riksdag) ድማ ይመርጹ፡ እቶም ኣባላት ድማ ብተራኦም ብዛዕባ ሕግታትን ባጀት ናይ መንግስቲን ይውስኑ።

ባይቶ (riksdagen) 349 ኣባላት ኣለውዎ፡ ኩሎም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣርባዕተ ዓመት ይምረጹ። ንዝተፈላለዩ ፓርትታትን ንዝተፈላለዩ ክፋላት ናይታ ሃገርን ይውክሉ፡ ብዛዕባ ሕግታትን ገንዘብ መንግስቲ ብኸመይ ክውዕል ከምዘለዎን ድማ ይውስኑ። ባይቶ ቀዳማይ ሚኒስተር እውን ይመርጽ። ህንጻ ባይቶ ኣብ Stockholm ይርከብ።

መንግስቲ (regeringen) ብቀዳማይ ሚኒስተር ይምራሕ፡ እዚ ድማ ንሚኒስተራት ይመዘዝ። ነፍሲ ወከፍ ቀውዒ መንግስቲ ንባይቶ ሓሳብ ብዛዕባ ኣታዊን ወጻኢን ናይ መንግስቲ የቕርብ — budgetproposition (ናይ ባጀት ሓሳብ)። እቲ ባጀት እታ መንግስቲ ክትክተላ እትደሊ ፖሊሲ ይሕብር።

እቶም ንመንግስቲ ዘይድግፉ ፓርትታት opposition (ተቓውሞ) ተባሂሎም ይጽውዑ። ስራሖም ንስራሕ መንግስቲ ምክትታልን ካልእ ፖሊሲ ምቕራብን እዩ። ባይቶ ቅድሚ ምድማጹ፡ ፓርትታት መንግስቲን ተቓውሞን ነቲ ሓሳብ ይካትዑ።

ትካላት

መንግስቲ ነታ ሃገር ብሓገዝ መንግስታዊ ትካላት እዩ ዝመርሕ፡ ብዙሓት ሚኢቲ ድማ ኣለዉ። ኣብቲ ንባብ ንዋት ዝጥቀሱ ኣብነታት Arbetsförmedlingen (ናይ ስራሕ ትካል)፡ Försäkringskassan (ናይ ውሕስነት ትካል)፡ Migrationsverket፡ Polismyndigheten (ፖሊስ) ከምኡውን Skatteverket (ናይ ቀረጽ ትካል) እዮም። ንኣብነት Försäkringskassan እያ ሓደ ሰብ ናይ ወላዲ ገንዘብ (föräldrapenning) ክሓትት ከሎ ትውስን።

ትካላት ንሕጊን ንመምርሒ መንግስትን ክኽተሉ ግዴታ ኣለዎም። ክልተ ፍሉያት ትካላት ካልኦት ትካላት ቅኑዕ ይገብሩ ምህላዎም ይቆጻጸሩ፦ Justitieombudsmannen (JO) ከምኡውን Justitiekanslern (JK)።

ክልላት፦ 21

ክልላት ብፖለቲከኛታት ዝተመርጹ ብነበርቲ ኣብ ክልላዊ ምርጫ ይመሓደሩ፡ እቲ ውሳነ ድማ ኣብ regionfullmäktige (ክልላዊ ባይቶ) ይውሰድ።

ቀንዲ ስራሕ ክልላት ጥዕናዊ ክንክንን ሕክምናን እዩ። ብተወሳኺ ንሕዝባዊ መጓዓዝያ — ኣውቶቡሳት፡ ትራምን ትሕቲ ምድሪ ባቡርን — ከምኡውን ንናይ ክልል ሙዝየማት ሓላፍነት ይወስዱ።

ኮሙናት፦ 290

ኮሙናት ብፖለቲከኛታት ዝተመርጹ ኣብ ናይ ኮሙን ምርጫ ይመሓደራ፡ እቲ ውሳነ ድማ ኣብ kommunfullmäktige (ኮሙናዊ ባይቶ) ይውሰድ። መብዛሕትኦም ናይ ኮሙን ፖለቲከኛታት ልሙድ ስራሕ ኣለዎም፡ ፖለቲካ ድማ ኣብ ናጻ ግዜኦም ይሰርሑ።

ትሕቲ እቲ ባይቶ nämnder (ኮሚተታት) ኣለዉ፡ ንዝተፈላለዩ ዓውድታት ሓላፍነት ዝወስዱ — ናይ ባህሊ ኮሚተ ንቤተ-መጻሕፍቲ፡ ናይ ትምህርቲ ኮሚተ ንኣብያተ ትምህርቲ። kommunfullmäktige እዩ ንኣባላት እዞም ኮሚተታት ዝመርጽ።

ኮሙናት ንብዙሕ ካብቲ ኣብ መዓልታዊ ህይወት ዝረአ ኣገልግሎት ሓላፍነት ይወስዱ፦ ማይን ፍሳስን፡ ክንክን ኣረጋውያንን ቆልዑን፡ ናይ በረድ ምጽራይ፡ ናይ ፓርክ ክንክንን ናይ ዓበይቲ ትምህርትን። እቲ ንባብ ንዋት ብምኽንያት እዚ ናይ ኮሙን ውሳነታት ካብ ናይ ባይቶ ዝያዳ ብቐጥታ ንመዓልታዊ ህይወት ሰባት ከምዝጸልዉ ይጠቅስ።

ክልተ ጫፋት ንምዝካር ዝግብኦም፦ እታ ዝዓበየት ኮሙን Stockholm ኮይና ኣስታት ሓደ ሚልዮን ነበርቲ ኣለዉዋ፡ እታ ዝንኣሰት ድማ Dorotea ኣብ ክልል Västerbotten ኮይና ትሒት ካብ 3,000 ነበርቲ ኣለዉዋ።

ስርዓት መንግስቲ፦ ሕገ-መንግስታዊ ንግስነት

ስዊድን ሕገ-መንግስታዊ ንግስነት (konstitutionell monarki) እያ። ርእሲ ሃገር ንጉስ ወይ ንግስቲ ብዘይ ፖለቲካዊ ስልጣን እዩ/እያ — ከም ምልክት ናይ ስዊድን ኮይኑ ይሰርሕ፡ ናብ ካልኦት ሃገራት ናይ ሃገር ምብጻሕ ይገብር፡ ናብ ስዊድን ዝመጹ ርእሳት ሃገራት ድማ ይቕበል።

ንጉስ ስዊድን Carl XVI Gustaf ይበሃል። እታ ቀዳመይቲ ውላዱ ጓል Victoria ልዕልቲ ንግስነት (kronprinsessa) ኮይና፡ ድሕሪኣ ድማ ጓላ Estelle ኣብ ተራ ኣላ።

እቲ ንምድንጋር ቀሊል ዝኾነ

ሰለስተ ጽምዲ ብተደጋጋሚ ዝድንገሩ፦

• ባይቶን መንግስቲን። ባይቶ ሕግታት የውጽእ ብዛዕባ ባጀት ድማ ይውስን፤ መንግስቲ ነታ ሃገር ይመርሕ ሓሳባት ድማ የቕርብ።
• ክልልን ኮሙንን። ክልል ንክንክን ሕክምናን ንሕዝባዊ መጓዓዝያን ሓላፍነት ይወስድ፤ ኮሙን ንትምህርቲ፡ ክንክንን ናይ ከባቢ ኣገልግሎትን ሓላፍነት ይወስድ።
• ፖለቲከኛን ትካልን። ፖለቲከኛታት ውሳነታት ይወስኑ፡ ትካላት ድማ ይትግብርዎም።