ምርጫን ፖለቲካዊ ሰልፍታትን

ምዕራፍ 4 ብጭቡጥ ምርጫታት ብኸመይ ከምዝካየዱ ይገልጽ — መን ኣብ ኣየናይ ምርጫ ናይ ምድማጽ መሰል ከምዘለዎ፡ ድምጽታት ናብ ወንበራት ብኸመይ ከምዝቕየሩ፡ ከምኡውን እንታይ ፓርትታት ከምዘለው። ገጻት 14–15 ይሽፍን፡ ብዙሓት ብቐሊሉ ዝድንገሩ ሕግታት ድማ ኣለውዎ።

መን ኣብ ኣየናይ ምርጫ ናይ ምድማጽ መሰል ኣለዎ?

እዚ እቲ ዝኸበደ ክፋል ናይቲ ምዕራፍ እዩ፡ ምኽንያቱ ሕግታት ካብ ምርጫ ናብ ምርጫ ይፈላለዩ። እቲ መሰረታዊ ጠለብ ኣብ ኩሎም ምርጫታት 18 ዓመት ምምላእ እዩ። ድሕሪኡ ግና ዝተፈላለየ ይምልከት፦

ምርጫ	ጠለብ
ምርጫ ባይቶ (riksdagsvalet)	ዜግነት ስዊድን
ምርጫ ኮሙንን ክልልን	ዜግነት ስዊድን ዘየድሊ፡ ግን ኣብ ስዊድን ብድምር ሰለስተ ዓመት ወግዓዊ ተቐማጣይ (folkbokförd) ምዃን
ምርጫ ኮሙንን ክልልን፡ ንዜጋታት EU ከምኡውን ኖርዲክ	ኣብ ሃገር ወግዓዊ ተቐማጣይ ምዃን ጥራይ
ምርጫ ናይ ኤውሮጳ ባይቶ (EU-parlamentet)	ዜጋታት EU ኣብቲ ወግዓዊ ተቐማጦም ዘለውዎ ሃገር ይድምጹ

ብዘይ ዜግነት ስዊድን ኣብ ምርጫ ኮሙንን ክልልን ክድመጽ ምኽኣል ብዙሓት ዘይፈልጥዎ ጉዳይ እዩ፡ ልክዕ ከምዚ ዓይነት ዝርዝር ድማ ንፈተና ሕቶ ዝኸውን እዩ።

ምርጫታት ክሳብ ክንደይ ግዜ ይካየዱ?

• ባይቶ፡ regionfullmäktige ከምኡውን kommunfullmäktige፦ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣርባዕተ ዓመት
• EU-parlamentet፦ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሓሙሽተ ዓመት

ሓፈሻዊ ድምጺ ህዝቢ (folkomröstning)

ሓድሓደ ግዜ ብዛዕባ ፍሉይ ጉዳይ ሓፈሻዊ ድምጺ ህዝቢ ይካየድ። ኣብ ብሄራዊ ደረጃ፡ ኣብ ክልል ወይ ኣብ ኮሙን ክካየድ ይኽእል።

እቲ ዝያዳ ኣገዳሲ ክትፈልጦ ዘለካ፦ ሓፈሻዊ ድምጺ ህዝቢ ናይ ምኽሪ ጥራይ እዩ። ፖለቲከኛታት ነቲ ውጽኢት ክኽተልዎ ግዴታ የብሎምን።

እቲ ኣብ ንባብ ንዋት ተጠቒሱ ዘሎ ኣብነት ብዛዕባ ሓፈሻዊ ድምጺ ህዝቢ ንEuro ኣብ ዓመት 2003 እዩ፡ ኣብኡ ህዝቢ ኣይፋልን ኢሉ ደሚጹ፡ ስዊድን ድማ ናይ ገዛእ ርእሳ ገንዘብ krona ሓዘት።

ናይ ምድማጽ መስርሕ ብኸመይ ይኸይድ

ናይ ምድማጽ መሰል ዘለዎ ሰብ ቅድሚ ምርጫ röstkort (ካርድ ምድማጽ) ናብ ገዝኡ ይለኣኸሉ። ኣብቲ röstkort ናበየናይ ናይ ምድማጽ ቦታ (vallokal) ክኸይድ ከምዘለዎ ተጻሒፉ ኣሎ። ኣብ ክንዲ ኣብ ናይ ምድማጽ መዓልቲ ኣብ vallokal ምድማጽ፡ ኣብ ፍሉያት ቦታታት ኣቐዲምካ ምድማጽ (förtidsrösta) እውን ይከኣል።

ኣብ vallokal ናይ ዝተፈላለዩ ፓርትታት ናይ ምድማጽ ወረቐታት (valsedlar) ኣለዉ። ሰብ ኣብ röstbås (ናይ ምድማጽ ካቢነት)፡ ድሕሪ መገለጺ (skärm)፡ ስለ ዝድምጽ — ምኽንያቱ እቲ ምርጫ ብምስጢር ስለዝኾነ ካልእ ሰብ ንመን ከምዝደምጽ ክርኢ የብሉን።

ፖለቲካዊ ፓርትታት

ፖለቲካዊ ፓርቲ ሓባራዊ ሓሳብ ብዛዕባ ሕብረተሰብ ብኸመይ ክመሓደር ከምዘለዎ ዘለዎም ሰባት ዘራኽብ እዩ። ፓርትታት ዝተፈላለየ መፍትሒ የቕርቡ፡ ንዝኣምንዎም ጉዳያት ድማ ይግስግሱ፡ እዚ ድማ ንመራጽያን ኣማራጺታት ይህብ።

ንፖለቲካዊ ትሕዝቶ ንምጽላው ዝደሊ ኩሉ ሰብ ናብ ፓርቲ ኣባል ክኸውን ይኽእል — ምስ ካልኦት ሓድሽ ፓርቲ ምጅማር እውን ይከኣል።

ኣብ valrörelsen (ናይ ምርጫ ወፍሪ) ቅድሚ ምርጫታት፡ ፓርትታት ብክትዓት፡ ኣኼባታት፡ ፖለቲካዊ ወብለላን ኣብ ጎደናታትን ኣደባባያትን ዘካይድዎ ወፍሪን ንመራጽያን ንምድህላል ይፍትኑ።

ተመጣጣኒ ምርጫን ናይ ኣርባዕተ ሚእታዊት መንደቕን

ስዊድን ተመጣጣኒ ምርጫ (proportionella val) ኣለዋ። ማለት ፓርትታት ኣብ ባይቶ ወይ ኣብ regionn kommunfullmäktigen ወንበራት ዝረኽቡ ብመጠን ናይቲ ዝረኸብዎ ናይ ድምጺ ብዝሒ እዩ፦ ፓርቲ 20 ሚእታዊት ናይ ድምጺ ዝረኸበ 20 ሚእታዊት ወንበራት ይረክብ።

ውጽኢት እዚ ስርዓት እዚ ፓርትታት ንሓሳባቶም ብዙሕነት ንምርካብ ብተደጋጋሚ ክተሓባበሩ ከምዘለዎም እዩ።

ናይ ኣርባዕተ ሚእታዊት መንደቕ (fyraprocentsspärren)፦ ሓደ ፓርቲ ናብ ባይቶ ንኽኣቱ ውሕዱ ኣርባዕተ ሚእታዊት ናይ ድምጺ ክረክብ ኣለዎ። እዚ ሕጊ እዚ ብዙሓት ፓርትታት ንኸይኣትዉ ንምክልኻል እዩ ዘሎ፡ ምኽንያቱ እዚ ንምፍጣር ጽኑዕ ብዙሕነት ዝያዳ ከቢድ ምገበሮ ነይሩ።

ፓርትታት ኣብ ባይቶ

እቲ ንባብ ንዋት ነቶም ክሳብ ምርጫ 2026 ኣብ ባይቶ ዝነበሩ ፓርትታት ብቅደም ተከተል ፊደላት ይዘርዝር፦

• Centerpartiet (C)
• Kristdemokraterna (KD)
• Liberalerna (L)
• Miljöpartiet (MP)
• Moderaterna (M)
• Socialdemokraterna (S)
• Sverigedemokraterna (SD)
• Vänsterpartiet (V)

ኣብ ምርጫ ክልልን ኮሙንን ብተወሳኺ ብዙሕ ግዜ ናይ ከባቢ ፓርትታት (lokala partier) ኣለዉ፡ ንገዛእ ክልሎም ወይ ኮሙኖም ጥራይ ፖሊሲ ዘለዎምን ኣብ ብሄራዊ ደረጃ ዘይወዳደሩን።

እቲ ንምድንጋር ቀሊል ዝኾነ

• ኣርባዕተ ዓመት ወይስ ሓሙሽተ? ባይቶ፡ ክልልን ኮሙንን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣርባዕተ ዓመት፤ EU-parlamentet ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሓሙሽተ ዓመት።
• ዜግነት ወይስ ወግዓዊ ተቐማጥነት? ምርጫ ባይቶ ዜግነት ይጠልብ፤ ምርጫ ኮሙንን ክልልን ኣይጠልብን።
• ናይ ምኽሪ ወይስ ኣገዳዲ? ሓፈሻዊ ድምጺ ህዝቢ ናይ ምኽሪ ጥራይ እዩ።
• ኣርባዕተ ሚእታዊት ንባይቶ ይምልከት።