کشور سوئد

نخستین فصل Sverige i fokus عینی‌ترین فصل در کل این مواد آموزشی است. موضوع آن خودِ کشور است به‌عنوان یک مکان: سوئد کجاست، چه شکلی دارد، چه منابع طبیعی‌ای دارد و در برابر تغییرات اقلیمی چه می‌کند. این فصل صفحات ۵ تا ۹ مواد مطالعاتی را دربر می‌گیرد.

سوئد کجاست و چرا آب‌وهوایش ملایم است

سوئد در شمال اروپا، در منطقه‌ای به‌نام نوردن (Norden)، قرار دارد. شمالی‌ترین بخش کشور در شمال دایرهٔ قطبی، در منطقهٔ قطب شمال، واقع شده است. کشور کشیده و باریک است: از Treriksröset در شمال تا Smygehuk در جنوب حدود ۱۶۰۰ کیلومتر فاصله است.

دریای شرق سوئد، دریای بالتیک (Östersjön) نام دارد و دو جزیرهٔ بزرگ کشور، Gotland و Öland، در همان‌جا قرار دارند. در غرب سوئد نیز تنگه‌های Skagerrak و Kattegatt واقع‌اند.

نکته‌ای که در پرسش‌ها بارها تکرار می‌شود: با وجود موقعیت شمالی کشور، آب‌وهوای آن نسبت به دیگر نقاط هم‌عرض جغرافیایی ملایم‌تر است. دلیل آن جریان گلف‌استریم و جریان اقیانوس اطلس شمالی است که آب گرم را از خلیج مکزیک، از عرض اقیانوس اطلس، به‌سوی اروپا می‌برد. آب دریا هوا را گرم می‌کند و بادها این هوای ملایم‌تر و مرطوب‌تر را به داخل کشور می‌رسانند.

نوردن از پنج کشور — دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد — تشکیل شده و سوئد بزرگ‌ترین آن‌ها است.

چشم‌اندازی که یخ آن را شکل داده است

حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش، سوئد زیر چند کیلومتر یخ قرار داشت. این دوره را عصر یخبندان می‌نامند. وقتی یخ‌ها آب شدند، چشم‌انداز کشور را شکل داده بودند: دریاچه‌ها، مجمع‌الجزایرها با هزاران جزیره‌شان و دشت‌های حاصلخیز، همگی اثری از همان دوره‌اند.

رشته‌کوه در امتداد مرز با نروژ Skanderna نام دارد، اما در گفتار روزمره fjällen (کوهستان) خوانده می‌شود. آنجا آب‌وهوا برای رشد درخت بیش‌ازحد سرد و پرباد است، پس چشم‌انداز باز است — سنگ، علف و گیاهان کوتاه. بلندترین کوه سوئد، Kebnekaise، در همین منطقهٔ کوهستانی قرار دارد و حدود ۲٬۰۰۰ متر ارتفاع دارد.

بیش از نیمی از مساحت سوئد را جنگل پوشانده است. در شمال، جایی که هوا سردتر است، درختان سوزنی‌برگ مانند کاج و صنوبر غالب‌اند؛ هرچه به جنوب نزدیک‌تر شویم، درختان پهن‌برگ رایج‌تر می‌شوند. سه دریاچهٔ بزرگ کشور Vänern، Vättern و Mälaren هستند، و بزرگ‌ترین رودخانه‌ها از منطقهٔ کوهستانی در شمال به‌سمت دریا جاری‌اند.

عددی که ارزش به‌خاطرسپردن دارد: سوئد حدود ۲۵۰٬۰۰۰ جزیره دارد — بیشتر از هر کشور دیگری در جهان.

تقسیمات: بخش‌های کشور، landskap، استان و شهرداری

اینجا آسان است که مفاهیم را با هم اشتباه بگیریم، و مواد آموزشی به‌دقت آن‌ها را از هم جدا می‌کند.

• سه بخش کشور: Götaland در جنوب، Svealand در میانه و Norrland در شمال. Norrland به تنهایی بیش از نیمی از مساحت کشور را دربر می‌گیرد.
• ۲۵ landskap. landskap در گذشته مناطقی با قوانین خاص خود بودند. امروزه هیچ نقشی در ادارهٔ سوئد ندارند — اما بسیاری از مردم همچنان با landskap خود احساس تعلق می‌کنند.
• ۲۱ استان (län) و ۲۹۰ شهرداری (kommun). این همان تقسیم‌بندی‌ای است که امروز عملاً کشور را اداره می‌کند، و در فصل ۳ دوباره به آن می‌پردازیم.

نزدیک به یازده میلیون نفر در سوئد زندگی می‌کنند، اما به‌طور یکنواخت پخش نشده‌اند: بیشتر آن‌ها در جنوب و در امتداد سواحل ساکن‌اند. حدود ۸۵ درصد در شهرها زندگی می‌کنند، و در استکهلم، گوتنبرگ و مالمو و اطراف آن‌ها روی‌هم حدود چهار میلیون نفر ساکن‌اند.

منابع طبیعی

این مواد چهار منبع را برجسته می‌کند: سنگ‌آهن و دیگر مواد معدنی، جنگل، زمین کشاورزی و آب.

سنگ‌معدن و مواد معدنی در معادن استخراج می‌شوند، و بزرگ‌ترین آن‌ها در استان Norrbotten واقع‌اند — در Kiruna و Malmberget. آهن برای تولید فولاد استفاده می‌شود، و آهن و فولاد مدت‌هاست که برای اقتصاد سوئد اهمیت داشته‌اند. از معادن همچنین مس، روی، سرب و طلا استخراج می‌شود. سنگ‌معدن با قطار حمل می‌شود.

آب به‌وفور یافت می‌شود و به‌عنوان آب آشامیدنی، در کشاورزی و در صنعت استفاده می‌شود. همچنین منبعی انرژی‌زاست: در چند رودخانه نیروگاه‌های برق‌آبی وجود دارد، و برق‌آبی بخش بزرگی از تولید برق کشور را تأمین می‌کند.

کشاورزی با آب‌وهوا هماهنگ شده است. چون کشت در شمال دشوارتر است، بیشتر زمین‌های کشاورزی در جنوب قرار دارند.

جنگل خمیر کاغذ، کاغذ، مقوا و چوب ساختمانی می‌دهد. محصولات جنگلی به کشورهای بسیاری فروخته می‌شود و صنعت جنگل یکی از مهم‌ترین صنایع سوئد است.

آب‌وهوا و پایداری

آب‌وهوای زمین همیشه در حال تغییر بوده، اما گرمایش اکنون سریع‌تر از گذشته پیش می‌رود. دانشمندان و هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم سازمان ملل، انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت انسان — از حمل‌ونقل، صنعت و کشاورزی — را بزرگ‌ترین علت آن می‌دانند.

پیامد آن ذوب شدن یخ‌های قطبی و بالا آمدن سطح دریا، و شایع‌تر شدن هوای شدید است: موج‌های گرما، بارش‌های سنگین و خشکسالی. برای سوئد این می‌تواند به معنای سیل‌های بیشتر باشد، اما همچنین دوره‌های گرمای بیشتر و شدیدتر که به خشکسالی و آتش‌سوزی جنگل‌ها می‌انجامد.

سوئد قانونی برای اقلیم دارد با اهداف سیاست اقلیمی. یکی از آن‌ها این است که تا سال ۲۰۴۵ انتشار گازهای گلخانه‌ای باید تا حد ممکن به صفر نزدیک باشد — یعنی سوئد نباید بیش از آنچه طبیعت می‌تواند جذب کند، منتشر کند. کشور همچنین در زمینهٔ فناوری انرژی باد، آب و خورشید با دیگر کشورها همکاری بین‌المللی دارد.

توسعهٔ پایدار یعنی استفاده از منابع طبیعی به‌گونه‌ای که نسل‌های آینده هم بتوانند زندگی خوبی داشته باشند. این مفهوم سه بخش را دربر می‌گیرد: محیط‌زیست، جامعه و اقتصاد. دولت‌ها، شرکت‌ها و افراد همگی می‌توانند نقش داشته باشند — از طریق تصمیم‌ها و مقررات، کاهش اثرات اقلیمی، و در زندگی روزمره از راه استفاده از حمل‌ونقل عمومی، صرفه‌جویی در برق و گرما، تفکیک زباله و بازیافت.