ተራ ማዕከናት ዜና

ምዕራፍ 6 ብዛዕባ ግደ ማዕከናት ዜና ኣብ ዲሞክራሲ እዩ። ገጻት 20–21 ዝሽፍን ኮይኑ፡ ምስ ምዕራፍ 5 ብቐረባ ዝተኣሳሰረ እዩ፡ ምኽንያቱ ክልተ ካብተን ቅዋማዊ ሕግታት ብልክዕ ናይ ናጽነት ርእይቶ ሕግታት እየን።

ኣብዚ ብማዕከናት ዜና ዝበሃል፡ ካብ ጋዜጣታት፡ ፊልም፡ ራድዮን ተለቪዥንን ክሳብ ኢንተርነትን ማሕበራዊ ሚድያን ዘጠቓልል እዩ።

ናጻ ማዕከናት ዜና

ኣብ ከምዚ ናይ ስዊድን ዲሞክራሲ፡ ማዕከናት ዜና ናጻ እየን። Tryckfrihetsförordningen ከምኡውን Yttrandefrihetsgrundlagen ንመሰል ብናጻ ርእይቶኻ ናይ ምግላጽን ርእይቶ ናይ ምዝርጋሕን ይከላኸሉ፡ መንግስቲ ድማ እንታይ ኣብ ማዕከናት ዜና ይንገር ከምዘለዎ ክውስን ወይ ክጸሉ ኣይክእልን።

ብመሰረት እቲ ንዋት፡ ማዕከናት ዜና ብዙሓት ዕማማት ኣለወን፦ ብዛዕባ ዜና ይሕብራ፡ ህዝቢ ብናጻ ብዛዕባ ሕብረተሰብ ዝዘራረበሉ ቦታ እየን፡ ከምኡውን መዘናግዕን ትምባርን ይህባ። እቲ ብፍላይ ዝጐልሕ ዕማም ግና ቁጽጽር እዩ — ጋዜጠኛታት ንፖለቲከኛታትን ካልኦት ስልጣን ዘለዎም ሰባትን ናይ ምቁጽጻር ክኽእሉ ኣለዎም።

Offentlighetsprincipen

ነቲ ቁጽጽር ዘቐልል offentlighetsprincipen ኮይኑ፡ ማለት ካብ ትካላት ዝወጹ ህዝባዊ ሰነዳት ግሉጽ ምዃኖምን ዝኾነ ሰብ ናቶም ናይ ምርካብ መሰል ከምዘለዎን እዩ። ጋዜጠኛታት ንኣብነት ብዛዕባ ብኸመይ ውሳነታት ከምዝተወስዱ ንምቁጽጻር ኢመይልን ካልእ ሰነዳትን ካብ ትካላት ክሓቱ ይኽእሉ።

እቲ ፍሉይ ኩነታት ግና ምስጢራውያን ሰነዳት፡ ማለት ብsekretess (ምስጢራውነት) ዝተሸፈኑ እዮም።

እዚ ካብቶም ኣዝዮም ፍሉያት መለለዪታት ናይቲ ስዊድናዊ ስርዓት እዩ፡ ክፍለጥ ድማ ዘለዎ፦ እቲ መሰል ንኹሉ ሰብ እዩ ዝምልከት፡ ንጋዜጠኛታት ጥራይ ኣይኮነን።

Meddelarskydd ከምኡውን ሓላፊ ኣሕታሚ

ክልተ ዝተኣሳሰሩ ሕግታት፦

• ሓደ ሰብ ንጋዜጣታት፡ ራድዮን ተለቪዥንን ሓበሬታ ብዘይ ምቕጻዕ ናይ ምሃብ መሰል ኣለዎ፡ ስም ዘይምጥቃስ (anonym) ናይ ምዃን መሰል እውን ኣለዎ።
• ጋዜጣታት፡ ራድዮን ተለቪዥንን ሓላፊ ኣሕታሚ (ansvarig utgivare) ኣለወን፡ ንዝሕተም ትሕዝቶ ብሕጋዊ ሓላፍነት ዝወስድ። እቲ ኣሕታሚ ካብ ጸለመን ምጽራፍን ዝከላኸሉ ሕግታት ክኽተል ኣለዎ።

ጋዜጠኛታት ብተወሳኺ ሓበሬታ ምስ ብዙሓት ናጻ ምንጭታት ከረጋግጹን ምንጭታት እሙናት ምዃኖም ከረጋግጹን ኣለዎም።

መንግስቲ ብተወሳኺ ንማዕከናት ዜናን መዓልታዊ ጋዜጣታትን ቁጠባዊ ደገፍ ይህብ፡ ምኽንያቱ ብዙሓት ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ምህላወን ኣገዳሲ ኮይኑ ስለዝርአ።

ብምልክታ ዝምወላ ማዕከናት

ንግዳዊ ራድዮን ተለቪዥን ጣብያታትን ብምሻጥ ቦታ ምልክታ ወይ ብምኽፋል ህዝቢ ንፍሉይ ጣብያ ንኽርእዩ ኣታዊ ይረኽባ። ብምልክታ ዝምወላ ማዕከናት ብዙሕ ግዜ ብብሕታዊ ትካላት እየን ዝካየዳ።

እዚ ንመዓልታዊ ጋዜጣታትን ናይ ምሸት ጋዜጣታትን እውን ይምልከት፡ ኣብ ከባቢ ወይ ኣብ ምሉእ ሃገር ዝዝርጋሕ። ገሊኡ ብምዝገባ ይርከብ፡ ገሊኡ ድማ ብንጽል ቁጽሪ ይሽየጥ። ጋዜጣታት ብምሻጥ ቦታ ምልክታ እውን ኣታዊ ይረኽባ፡ መብዛሕትአን ድማ ሎሚ ኣብ ኢንተርነት ብተደጋጋሚ መዓልታዊ ዝሕደስ ዜና ይርከባ።

Public service

ሰለስተ ትካላት ማዕከናት ዜና ፍሉይ ተልእኮ ኣለወን፡ public service ተባሂለን ይጽውዓ፦

• Sveriges Radio (SR)
• Sveriges Television (SVT)
• Utbildningsradion (UR)

እቲ ተልእኮ ማለት፦

• ብዙሓት ዝተፈላለዩ ዓይነት ፕሮግራማት ምቕራብ — ዜና፡ ስፖርት፡ ትምባርን ባህልን
• ካብ ፖለቲካውን ካልእ ረብሓታትን ናጻ ምዃን
• ብዛዕባ ሕብረተሰብ ምሕባርን ብዘይ ጎኒ ምሓዝ ንዝተፈላለየ ርእይቶታት ድምጺ ምሃብን

ብምልክታ ገንዘብ ክረኽባ ኣይፍቀደለንን። ኣብ ክንድኡ፡ ብመንገዲ ግብሪ ብዝእከብ ክፍሊት ይምወላ።

እቲ ዕላማ፡ ከምቲ እቲ ንዋት ዝገልጾ፦ ኩሎም ኣብ ሃገር ዘለው ሰባት፡ ኣበይ ይንበሩ ወይ ክንደይ ገንዘብ ይሃልዎም ብዘየገድስ፡ ሓቀኛ ሓበሬታ ናይ ምርካብ ዕድል ክህልዎም ኣለዎ።

ወብን ማሕበራዊ ሚድያን

ኣብዚ ሓደ ኣገዳሲ ፍልልይ ይርከብ። ዝኾነ ሰብ ኣብ ወብን ማሕበራዊ ሚድያን ትሕዝቶ ክፈጥር ይኽእል፡ እቲ ትሕዝቶ ግና ልክዕ ከምቲ ኣብ ካልኦት ማዕከናት ዘሎ ትሕዝቶ ኣይቁጻጸርን። ስለዚ ኣብ ድሕሪ ሓደ ጽሑፍ ኣብ ፍልውት ማሕበራዊ ሚድያ ዝኾነ ሓላፊ ኣሕታሚ ወይ ኣርታኢያዊ ምርመራ የልቦን።

ምንቃድ ምንጪ

ሓበሬታ ካብ ብዙሕ ኣንፈት ክርከብ ይኽእል — ጋዜጣታት፡ መጻሕፍቲ፡ ወብሳይታት፡ ማሕበራዊ ሚድያ፡ ተለቪዥንን ራድዮን — ኩሉ ዝሕተም ግና ቅኑዕ ኣይኮነን። ሓሶት ሓበሬታ ብቕልጡፍ ተዘርጊሑ ንርእይቶ ሰባት ክጸሉ ይኽእል።

ሓበሬታ ምቁጽጻርን ምምርማርን källkritisk (ነቐፍ ምንጪ) ምዃን ተባሂሉ ይጽዋዕ፦ ዘንብቦ፡ ዝርእዮ ወይ ዝሰምዖ ብሓቂ ቅኑዕ ምዃኑ ምሕታትን ምርግጋጽን።

እዚ መትከል እዚ ኣብቲ ብዛዕባ እቲ ፈተና ዘሎ ንዋት እውን ክትግበር ዝግብኦ እዩ። ዝተፈብረኹ ናይ ፈተና ሕቶታትን ዝተፈብረኹ መንደቕ ምሕላፍ ነጥብታትን ይዝርጋሓ ኣለዉ፡ ልክዕ ከምቲ ንዝኾነ ምንጪ ዝምልከት ሕቶታት ድማ ኣብኡ ተግባራዊ እዮም፦ መን ጽሒፉ እዚ፣ ክረጋገጽ ይከኣል’ዶ፣ ምስ እንታይከ ንመርምሮ?