Bulshada daryeelka

Cutubka 9-aad wuxuu ka hadlayaa bulshada daryeelka (välfärdssamhället) iyo sida loo maalgeliyo. Wuxuu ka koobnaa bogagga 30–31 wuxuuna isku xidhaa cutubka 3-aad (yaa maamula maxay) iyo cutubka 8-aad (halka lacagtu ka timaado).

Fikradda aasaasiga ah: bulshada daryeelku waa inay siiso dhammaan dadka deggan hoos-u-dhac dhaqaale iyo bulsho oo aasaasi ah.

Waxa daryeelku macneheedu yahay

Bulshada daryeelka gooshu waxay ka hadlaysaa in dadku noolaadaan nolol ammaan ah — iyada oo la helayo daryeel caafimaad, waxbarasho iyo taageero dhaqaale marka qof bukooto ama shaqo la’aan ku dhaco.

Dawladu waxay siin kartaa daryeel wanaagsan marka ay jiraan dakhli ku filan miisaaniyadaha dawladda, gobollada iyo degmooyinka. Qayb weyn oo lacagtaas ah waxay ka timaadaa canshuuraha. Canshuuraha ayaa awood u siiya in adeegyo muhiim ah si wadajir ah loo maalgeliyo: dugsi, caafimaad, wadooyin.

Laba wax ayaa badanaa si khaldan loo fahmaa:

• Canshuurta ma bixiso dad shaqeeya oo keliya, waxaa sidoo kale bixiya shirkadaha.
• Adeegyo daryeel badan waxaa maamula shirkado gaar ah, laakiin waxaa lagu maalgeliyaa lacagta canshuurta. In xarun caafimaad si gaar ah loo maamulo macnaheedu ma aha in si gaar ah loo maalgeliyo.

Sida ay dad badani shaqeeyaan iyo sida ay alaabo iyo adeegyo badan la iibsado oo la iibiyo, sidaas ayaa dawladda, gobollada iyo degmooyinku ku helaan lacag badan oo daryeelka loo geeyo.

Saddex nooc oo canshuur ah

Canshuur	Waxa ay tahay
Canshuurta dakhliga	Qayb ka mid ah mushaharka waxay u tagaan dawladda, gobolka iyo degmada
Moms (canshuurta qiimaha kordhay)	Waxaa la bixiyaa marka alaab iyo adeeg la iibsado
Kharashyada shaqo-bixiyaha	Waxaa bixiya shaqo-bixiyaha dawladda dushiisa mushaharka, waxayna u tagaan qeyb caymiska bukaanka iyo hawlgabka

Yaa mas’uul ka ah maxay

Kani waa qaabka ugu muhiimsan cutubka, wuxuuna dib ugu soo noqdaa su’aalaha. Mas’uuliyaddu waxay ku qaybsan tahay isla saddexda heer ee cutubka 3-aad.

Dawladdu waxay maalgelisaa hawlgabka, caymiska jirrada, caymiska waalidnimada, caymiska shaqo la’aanta, taageerada ardayda iyo lacagta caruurta. Dawladdu waxay kaloo maalgelisaa waxbarashada sare iyo cilmi-baarista ee jaamacadaha iyo kulliyadaha.

Gobolladu — 21 — waxay canshuur ka qaataan dadka deggan waxayna mas’uul ka yihiin caafimaadka iyo daryeelka bukaanka. Si ay taas u bixiyaan, waxay maamulaan oo maalgeliyaan isbitaallada iyo xarumaha caafimaadka. Daryeelku badanaa waa mid dawladeed, laakiin waxaa sidoo kale jira daryeel-bixiyeyaal gaar ah oo lacagta canshuurta lagu maalgeliyo.

Degmooyinku waxay go’aamiyaan intay dadka deggani ku bixiyaan canshuurta degmada iyo waxa lacagtaas loo isticmaali doono. Degmadu waxay hubisaa in ay jiraan dugsiyo iyo waxbarasho, waxayna mas’uul ka tahay in waayeelka iyo dadka jirran gargaar la siiyo marka aysan awoodin inay iyaga u qabtaan noloshooda maalinlaha.

Saddexda qaybood ee daryeelka caafimaadka

Qoraalku daryeelka caafimaadka wuxuu u qaybiyaa sidan:

• Daryeelka koowaad (primärvård) — xarumaha caafimaadka iyo xarumaha daryeelka hooyada iyo ilmaha
• Daryeelka isbitaalka — isbitaallada degdegga ah, isbitaallada gobolka iyo isbitaallada jaamacadaha, halkaas oo lagu sameeyo qalliinno iyo daaweyn dheeraad ah
• Daryeel kale — caafimaadka maskaxda, dib-u-soo-celinta jidhka iyo ilkaha

Daryeelka degmada dhab ahaan

Daryeelka carruurta: dugsiyada da’ yarta iyo goobaha dib-u-fasax ee dugsiga ka dib.

Dugsiga: degmooyinka oo dhan waxaa yaal dugsiyo hoose oo carruurta u dhexeeya 6 ilaa 16 sano. Dugsiga hoose ka sokow, waxaa jira dugsiyo sare iyo waxbarasho degmo oo dadka waaweyn.

Daryeelka waayeelka: dadka waayeelka ah waxay badanaa u baahan yihiin caawimo waxyaabaha maalinlaha ah — nadaafadda, cunto karinta, dharka dhaqidda, iibsiga — iyo nadaafadda shakhsiga. Sida sharciga Iswiidhan waajib ku ah, degmooyinku waa inay siiyaan waayeelka taageero iyo gargaar. Degmadu waxay ku caawin kartaa daryeel si waayeelku ay ku sii noolaadaan guryahooda.

Waxa fudud in la iskuqasbo

Isku qasnaanta ugu badan qoraalka oo dhan waa gobolka iyo degmada:

• Gobolka → caafimaadka (iyo gaadiidka guud, eeg cutubka 3-aad)
• Degmada → dugsiga, daryeelka carruurta, daryeelka waayeelka
• Dawladda → hawlgabka, caymiska, gargaarka, waxbarashada sare

Hab xasuusin ah: goobta aad tagto marka aad buka waxaa maamula gobolka; waxa ku yaal guriyahaaga — dugsiyada carruurta, dugsiga, adeegga guriga — waxaa maamula degmada.