ልምድታትን በዓላትን

እቲ ናይ መወዳእታ ምዕራፍ ብዛዕባ ባህላዊ ልምድታትን በዓላት ስዊድንን ይዛረብ፡ ገጻት 45–47 ድማ ይሽፍን። እዚ ካብ ኩሉ እቲ ንዋት ብዝያዳ ብዕለታት ዝመልአ ምዕራፍ እዩ — ስለዚ ድማ ካብቶም ብስርዓት ንኽትመሃሮም ዝቐልሉ ሓደ እዩ።

እቲ መበገሲ ነጥቢ፦ ብዙሓት ልምድታት ሱራ ኣብ ክርስትያናዊ ሃይማኖት ወይ ገና ኣቐዲሙ ኣሎ፡ ካልኦት ድማ ኣብ ኣገደስቲ ፍጻመታት ታሪኽ ስዊድን ይምርኮሱ። ልምድታት ንባህላዊ ምትእስሳር የበርክቱ ግን ምስቲ ሕብረተ-ሰብ ብዝማዕብል ይቕየሩ — ሎሚ ብዙሓት ነተን ክርስትያናዊ በዓላት ብሓደስቲ መገድታት ዘይተኣሳሰሩ ምስ ክርስትያናዊ እምነት ይበዕልወን ኣለዉ።

ኣብ ልዕሊ ዓመት

ሓድሽ ዓመት

ምሸት ሓድሽ ዓመት ኣብ 31 ታሕሳስ ይውዕል፡ ብተደጋጋሚ ድማ ብድግስን ድራርን ምስ ኣዕሩኽትን ስድራቤትን ይበዓል። ልክዕ ከምቲ ኣብ ብዙሓት ካልኦት ቦታታት ዓለም፡ ምምጻእ ሓድሽ ዓመት ብለይቲ ብሓዊ ርችት ይበዓል።

ፋሲካ

ፋሲካ ክርስትያናዊት በዓል እያ፡ ኣብ ውሱን ግዜ መጋቢት ወይ ሚያዝያ ትብዓል፡ ንዝኽሪ ሞት ኢየሱስ ኣብ ዓርቢ ስቕለት ከምኡውን ትንሳኤኡ ኣብ ዕለት ትንሳኤ (påskdagen)።

ኣብ ቅድሚ ፋሲካ (påskafton)፡ እንቋቑሖ፡ ኣባጊዕ ስጋ፡ ሳልሞንን ስሊጥ ዓሳን ምብላዕ ልሙድ እዩ፡ ቆልዑ ድማ ብተደጋጋሚ ከረሜላ ኣብ እንቋቑሖ ፋሲካ ይረኽቡ። ቆልዑ ከም ኣዋልድ ፋሲካ (påskkärringar) ክኽደኑ ይኽእሉ።

ቫልቦርይ ምሸት (Valborgsmässoafton)

ኣብ 30 ሚያዝያ፡ ንፀደይ ንምቕባል ትብዓል። ብምሸት ዓበይቲ ባርባዕ ሓዊ (brasor) ይንደዱ፡ ብጎድኒ እቲ ሓዊ ድማ ባህላዊ ደርፊታት ፀደይ ይዝመራ። ገለ ግዜ ንፀደይ ዝዓለመ ንግግር ይካየድ። እቲ ምብዓል ናይ ብሉይ ልምዲ እዩ።

1 ግንቦት

መዓልቲ ሰራሕተኛታት፡ እትብዓል ብዓለም ደረጃ። ኣብ ስዊድን 1 ግንቦት ናይ ዕረፍቲ መዓልቲ ውን እያ ኩሎም ካብ ስራሕ ይዕርፉ።

እታ መዓልቲ ብማሕበር ሰራሕተኛታት (arbetarrörelsen) ትግለጽ፡ ኣብ ሃገር ብምሉኡ ሰልፍታት ዘዳልው። ሰባት ካብ ሰራሕተኛታት ማሕበራት፡ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ካልኦት ጉጅለታትን ብዛዕባ ማሕበራዊን ፖለቲካዊን ጉዳያት ንግግር ይገብሩ።

ቀዳመ-ሃገር ስዊድን

6 ሰነ። ቀዳመ-ሃገር ብውሳነ ባይቶ ስዊድን ብ2005 ናብ ናይ ዕረፍቲ መዓልቲ ተለወጠት።

እታ ዕለት ክልተ ታሪኻዊ ምትእስሳራት ኣለዋ፦

• 6 ሰነ 1523 ጉስታቭ ቫሳ ንንጉስ ስዊድን ተመርጸ፡ እዚ ድማ ከም መጀመርታ ናጽነት ግዝኣት ስዊድን ተራእየ።
• 6 ሰነ 1809 ሓዲሽ ቅዋም (regeringsform) ጸደቐ፡ ንንጉስ ካብቲ እዋን ንደሓር ስልጣኑ ምስ ባይቶ ንኽካፈል ዘገደዶ።

ኣብ ቀዳመ-ሃገር ባንዴራ ትንቀል ንግግርታት ድማ ይግበሩ። ብዙሓት ኮሙናት ፍሉይ ስነ-ስርዓት ንሓደስቲ ዜጋታት ንምቕባል የዳልዋ — እዚ ንዓኻ ንዘንብብ እዚ ድማ ኣገዳሲ ክኸውን ይኽእል።

ምድቻ-ውቅቦ (Midsommar)

ብዛዕባ ምቕባል ክራማትን ብርሃንን እዩ። ምሸት ምድቻ-ውቅቦ ኩሉ ግዜ ኣብ ዓርቢ ኣብ መንጎ 19ን 25ን ሰነ ይበዓል — ማለት ቀዋሚ ዕለት የብሉን፡ ብተቓራንኖ ምስቶም ዝበዝሑ ካልኦት በዓላት።

እቲ ምብዓል ናይ ብሉይ ልምዲ እዩ፡ ካብ ግዜ ቅድሚ ክርስትና ዝመጸ። ብዙሓት ኣብ ደገ ድግስ ያዳልው፡ ኣኻውሒ ዕንባባ የስርሑ፡ ይስዕስዑ፡ ይደርፉን ኣብ ዙርያ ዓንዲ ምድቻ-ውቅቦ (midsommarstång) ይጻወቱ። ልሙድ መግቢ ስሊጥ ዓሳ፡ ሓዲስ ድንችን ፍራውለን እዩ።

መዓልቲ ኩሎም ቅዱሳን (Alla helgons dag)

ክርስትያናዊት ናይ ዕረፍቲ መዓልቲ እያ፡ ኣብ ቀዳም ኣብ መወዳእታ ጥቅምቲ ወይ መጀመርታ ሕዳር ትብዓል። ብዙሓት ናብ መቓብር ብምኻድ ኣብ መቓብር ኣዝማድን ኣዕሩኽትን ሽምዓ ይውልዑ፡ ንዝኽሪን ኣኽብሮትን ናይቶም ዝሞቱ ድማ ይገብሩ።

ኣድቨንት (Advent)

እተን ኣርባዕተ ሰንበታት ቅድሚ ዕለት ልደት 25 ታሕሳስ። ቃል ኣድቨንት ምምጻእ ማለት እዩ፡ እታ ግዜኣ ድማ ባህላዊ ብዓይነት ምድላው ንልደት ነበረት።

ብዙሓት ካላንደር ኣድቨንት ኣለዎም፡ ቆልዑ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ክሳብ ምሸት ልደት ሓደ ማዕጾ ይኸፍቱ። ኣብ ዝበዝሑ ኣባይቲ ኮኾብ ኣድቨንት ብብርሃን ኣብ መስኮት ይንጠልጠል፡ ሻማዕዳን ኣድቨንት ምስ ኣርባዕተ ሽምዓ ድማ ኣብ ጣውላ ይቕመጥ — ሓደ ሽምዓ ነፍሲ ወከፍ ሰንበት ክሳብ ልደት ይንደድ።

ሉችያ (Lucia)

13 ታሕሳስ። ኣብ ግዜ ካቶሊክ እታ ቅድስቲ ሉችያ ኣብዛ ዕለት ትብዓል ነበረት፡ ኣብ 19 ክፍለ-ዘመን ድማ እቲ ምብዓል ነቲ ሎሚ ዘለዎ ቅርጺ ኪረክብ ጀመረ።

ምብዓል ሉችያ ብዙሕ ብዛዕባ ምዝርጋሕ ብርሃን ኣብ ዝጸልመተሉ ግዜ ናይታ ዓመት እዩ። ሰልፊ ሉችያ (luciatåg) ኣብ ቤት ትምህርትን ኣብ ብዙሓት ካልኦት ቦታታትን ይካየድ፦ ሓደ ሰብ ሉችያ ኮይኑ ኣብ ርእሱ ኣኽሊል ብርሃን ይኸደን፡ ካልኦት ድማ ብርሃን ኣብ ኢዶም ብምሓዝ ፍሉያት ደርፊታት ብዛዕባ ሉችያን ልደትን ይዝምሩ። ኣብ መዓልቲ ሉችያ ሉሰቡላር (lussebullar) ምስ ቀጠፍራን (saffran) ይቐርብ።

ልደት

ባህላዊ ብዓይነት ክርስትያናዊት በዓል ንምብዓል ልደት ኢየሱስ፡ ኣብ ስዊድን ድማ ዓባይ ናይ ስድራቤት በዓል እያ።

ኣብ ምሸት ልደት 24 ታሕሳስ ስድራቤታት ንምትእኽኻብ፡ ፍሉይ መግቢ ልደት ንምብላዕን ንሓድሕዶም ህያባት ልደት (julklappar) ንምሃብን ይእከቡ። ብዙሓት ኦም ልደት ኣእትዮም ብመብራህቲ ገመድ፡ ኩዑሶታትን ብርሃን ዘንጸባርቕ ነገርን የስርሕዎ። ገለገሎም ብቐደም ንጉሆ ኣብ 25 ታሕሳስ ተንሲኦም ናብ ጸሎት ዝኸይዱ፡ እቲ ጸሎት julotta ተባሂሉ ይጽዋዕ።

ብዙሓት ልደት ከም ናይ ስድራቤት በዓል ዘየገድስ ሃይማኖታዊ ትርጉም ይበዕልዎ።

ሓደስቲ ልምድታት

ሰባት ናብ ካልኦት ሃገራት ምስ ግዓዙ ንልምድታቶም ምሳታቶም የምጽእዎም ከምኡውን ምስቶም ቦታታትን ሰባትን ዝጋጥምዎም የላምድዎም። እቲ ንዋት ሰለስተ ናብ ስዊድን ብስደት ዝመጹ ይጠቅስ፦

• ኢድ ኣል-ፊጥር — በዓል ናይ መወዳእታ ወርሒ ጾም ረመዳን
• ኑውሩዝ (Nouruz) — ፋርሳዊ ሓድሽ ዓመት
• ነውሮዝ (Newroz) — ኩርዳዊ ሓድሽ ዓመት

ኑውሩዝን ነውሮዝን ኣብ 21 መጋቢት፡ ምዕሩይ ግዜ ናይ ፀደይ ይበዓሉ።

ቅልጡፍ ድግግም፦ ዕለታት

በዓል	መዓስ
ምሸት ሓድሽ ዓመት	31 ታሕሳስ
ፋሲካ	መጋቢት ወይ ሚያዝያ (ተቐያያሪት)
ቫልቦርይ ምሸት	30 ሚያዝያ
1 ግንቦት	1 ግንቦት
ቀዳመ-ሃገር	6 ሰነ
ምሸት ምድቻ-ውቅቦ	ዓርቢ ኣብ መንጎ 19ን 25ን ሰነ
መዓልቲ ኩሎም ቅዱሳን	ቀዳም፡ መወዳእታ ጥቅምቲ / መጀመርታ ሕዳር
ኣድቨንት	ኣርባዕተ ሰንበታት ቅድሚ 25 ታሕሳስ
ሉችያ	13 ታሕሳስ
ምሸት ልደት	24 ታሕሳስ
ኑውሩዝ / ነውሮዝ	21 መጋቢት

እተን ክልተ ብተደጋጋሚ ዘደናግራ፦ ምሸት ምድቻ-ውቅቦ ቀዋሚ ዕለት የብላን (ኩሉ ግዜ ዓርቢ፡ 19–25 ሰነ)፡ ቀዳመ-ሃገር ድማ ናይ ዕረፍቲ መዓልቲ ዝኾነት ብ2005 ጥራይ እያ።