ዕዳጋ ስራሕን ውልቃዊ ቁጠባን

ምዕራፍ 8 ብዛዕባ ኣገባብ ኣሰራርሓ ዕዳጋ ስራሕን ውልቃዊ ቁጠባን እዩ ዝዛረብ። ገጻት 27–29 ይሽፍን። እቲ ናይ ስዊድን ኣገባብ — ወገናት ብዛዕባ ደሞዝ ይዘራረቡ፡ መንግስቲ ግና ኣይኣትውን — ቀንዲ ሓሳብ ናይቲ ምዕራፍ እዩ።

ክልተ ዘርፍታት

ዕዳጋ ስራሕ ናብ መንግስታዊን ብሕታዊን ዘርፊ ይምቀል።

መንግስታዊ ዘርፊ ብመንግስቲ፡ ብክልላትን ብኮሙናትን ዝምወሉ ንጥፈታት ይሓቁፍ፡ ብቐረጽ ድማ ይምወል። ኣብዚ ዝርከቡ ሞያታት ናይ ሕክምና ሰራሕተኛታት፡ መምህራን፡ ኣላይ ቆልዑ፡ ፖሊስን ተጻፋፊ ሓውን እዮም። ኣስታት 30 ሚእታዊት ካብቶም ኣብ ስዊድን ዝሰርሑ ኣብዚ እዮም ዝሰርሑ።

ብሕታዊ ዘርፊ ኩሎም ብውልቀ ሰብ ዝውነኑ ትካላት እዮም — ድኳናት፡ ቤት ብልዒ፡ ፋብሪካታት፡ ትካላት ህንጻን ትካላት ሕግን ቁጠባን መጓዓዝያን። ኣስታት 70 ሚእታዊት ኣብዚ ይሰርሑ።

ዕዳጋ ስራሕ ኣብ ዝተፈላለየ ክፋላት ሃገር ብዝተፈላለየ መገዲ እዩ ዝርአ። ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ብዙሓት ትካላት ኣብ ዝተፈላለየ ዓውዲ ኣለዉ፡ መብዛሕትኡ ኣብ ኣገልግሎትን ንግድን። ኣብ ንኣሽቱ ከተማታትን ቦታታትን ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ኢንዱስትሪታት ኣለዉ — ናይ ብረት ፋብሪካታት፡ ናይ ወረቐት ፋብሪካታት — ኣብ ጥቓ እቶም ዘድልዮም ተፈጥሮኣዊ ጸጋታት ዝርከቡ።

ወገናት ኣብ ዕዳጋ ስራሕ

ኣብ ዕዳጋ ስራሕ ኣስራሕትን ሰራሕተኛታትን ኣለዉ። እቲ ኣስራሒ ንሰራሕተኛታት ይቖጽርን ደሞዞም ይኸፍልን። ክልቲኦም ወገናት ረብሓኦም ንምሕላው ተወዳዲቦም ኣለዉ።

ማሕበራት ኣስራሕቲ ንኣስራሕቲ ይውክላ። እተን ዝዓበያ Svenskt Näringsliv ንብሕታዊ ትካላት፡ ከምኡውን Arbetsgivarverket ከምኡውን SKR (Sveriges Kommuner och Regioner) ንመንግስታዊ ቦታታት ስራሕ እየን።

ማሕበራት ሰራሕተኛታት ንሰራሕተኛታት ይውክላ። እተን ዝዓበያ ማእከላይ ማሕበራት እዚአን እየን፦

• LO — Landsorganisationen i Sverige
• TCO — Tjänstemännens centralorganisation
• SACO — Sveriges akademikers centralorganisation

ኣብ ውሽጢ ነፍሲ ወከፍ ማእከላይ ማሕበር ብዙሓት ዝተፈላለያ ማሕበራት ሰራሕተኛታት ኣለዋ፡ እቶም ኣብ ቦታ ስራሕ ዝሰርሑ ድማ ኣባላት ክኾኑ ይኽእሉ። ማሕበራት ሰራሕተኛታት ንሰራሕተኛታት ህይወቶም ንኽመሓየሽ ይሰርሓ፦ ምስ ኣስራሒ ብዛዕባ ደሞዝ ይዝራረባ፡ ሓደ ኣባል ኣብ ስራሕ ጸገም እንተኣጋጠሞ ድማ ክሕግዛ ይኽእላ።

ሓባራዊ ውዕል — ከምኡውን መንግስቲ ደሞዝ ኣይውስንን

ማሕበራት ሰራሕተኛታትን ማሕበራት ኣስራሕትን ብዛዕባ ደሞዝን ኩነታት ስራሕን ይዘራረባ ሓባራዊ ውዕል ይፍርማ። ሓደ ሓባራዊ ውዕል ነቶም ኣብቲ ውዕል ዝርከቡ ቦታታት ስራሕ ዘለዉ ኩሎም ሰራሕተኛታት ተግባራዊ ይኸውን።

እቲ ማእከላይ ነጥቢ፦ ኣብ ስዊድን ደሞዝ ብዘተ ኣብ መንጎ ወገናት ዕዳጋ ስራሕ እዩ ዝውሰን፡ ብመንግስቲ ኣይኮነን። ስለዚ ብሕጊ ዝተመስረተ ዝተሓተ ደረጃ ደሞዝ የልቦን — ደረጃታት ኣብቶም ውዕላት እዮም ዝቕመጡ።

ሕግታትን ቐረጽ ኣብ ስራሕን

እቶም ኣብ ዕዳጋ ስራሕ ዘለዉ ሕግታት ናይ ሰራሕተኛታት መሰላት ንምሕላውን ውሑስ ከባቢ ስራሕ ንምፍጣርን እዮም ዘለዉ። ኣብነታት ብዛዕባ ሰዓታት ስራሕ፡ ከባቢ ስራሕን ዕረፍቲን ዝገልጹ ሕግታት እዮም። ኣስራሒ ብተወሳኺ ንመንግስቲ ብዛዕባ ጥሮታን ናይ ሕማም መድሕንን ናይ ሰራሕተኛታት ክፍሊት ክኸፍል ኣለዎ።

ኩሎም ዝሰርሑ ካብ ደሞዞም ቐረጽ ይኸፍሉ፡ መጠኑ ድማ ብመሰረት እቲ ኣታዊ እዩ ዝውሰን። ብዘይ ምኽፋል ቐረጽ ምስራሕ ካብ ሕጊ ወጻኢ እዩ።

A-kassan

ናይ ስራሕ-ኣልቦነት መድሕን ንዘይሰርሕ ሰብ ኣታዊ ክህልዎ የኽእሎ። Arbetslöshetskassan (a-kassan) ንዘይሰርሑ ኣባላት ገንዘብ ትኸፍል ቁጠባዊ ማሕበር እያ።

ካሕሳ ንምርካብ ክልተ ነገራት የድልዩ፦ ኣብ ውሱን ግዜ እኹል ሰዓታት ስራሕ ክህልወካ ኣለዎ፡ ከምኡውን ንጡፍ ስራሕ ደላዪ ክትከውን ኣለካ። እቲ ካሕሳ ብመንግስትን ብኣባልነት ክፍሊት ኣባላትን እዩ ዝምወል።

ውልቃዊ ቁጠባ

ውልቃዊ ቁጠባ ብዛዕባ ኣታዊን ወጻኢን ናይ ሰባት እዩ። ኣታዊ ደሞዝ ወይ ደገፍ ክኸውን ይኽእል፤ ወጻኢ ድማ ወጻኢታት ንመንበሪ፡ መግቢ፡ ክዳውንትን ካልእን እዩ።

ደሞዝ ኣብ ስዊድን ምስ ብዙሓት ካልኦት ሃገራት ክነጻጸር ከሎ ልዑል እዩ። ክንደይ ከምዝኽፈልካ ብሞያ፡ ትምህርቲ፡ ተመክሮን ዓውዲን እዩ ዝውሰን። መንግስቲ ብማሕበራዊ መድሕናት ገንዘብ እውን ይህብ — ጥሮታ፡ ናይ ሕማም ገንዘብን ናይ ቆልዑ ደገፍን።

ቁጠባን ልቓሕን። ኣብ ባንኪ ሕሳብ፡ ኣብ ፈንድታት ወይ ኣብ ኣክስዮን ክትቆጥብ ትኽእል። ብዙሓት ካብ ባንኪ ልቓሕ ይወስዱ ገዛ ወይ መኪና ንምዕዳግ። ኣብ ብዙሕ ክፋላት ስዊድን ዋጋ ገዛ ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት ብብርቱዕ ስለዝወሰኸ፡ ልቓሕ ገዛ ብዙሕ ግዜ ዓቢ ክፋል ናይ ውልቃዊ ቁጠባ እዩ።

ብክረዲት ነገራት ምግዛእ ውን ልሙድ እዩ፡ ንኣብነት ብክረዲት ካርድ። እቲ ንዋት ብንጹር የጠንቅቕ፦ ወለድ ኣብ ግዝያት ብክረዲት ኣብ ዝግዝኡ ነገራትን ተመሳሰልቲ ልቓሓትን መብዛሕትኡ ግዜ ልዑል እዩ።

Kronofogdemyndigheten ዕዳ ክኽፈል ዘረጋግጽ መንግስታዊ ትካል እያ። ንሰባት ብዙሕ ዕዳ ዘለዎም ቁጠባኦም ንኸስተኻኽሉ ክትሕግዝ ውን ትኽእል፡ እዚ ድማ ናይ ዕዳ ምጽራይ ተባሂሉ ይጽዋዕ።

ኣብ መወዳእታ፦ ኣብቲ ዓመት ኣታዊ ዝነበሮም ኩሎም ናብ Skatteverket ኣታዊኦም ከመዝግቡ ኣለዎም።

እቲ ብቐሊሉ ዝሓላለኽ

• 30 ሚእታዊት መንግስታዊ፡ 70 ሚእታዊት ብሕታዊ — ኣይኮነን ብኣንጻሩ።
• LO፡ TCO፡ SACO ማእከላይ ማሕበራት ሰራሕተኛታት እየን፤ Svenskt Näringsliv፡ Arbetsgivarverket፡ SKR ማሕበራት ኣስራሕቲ እየን።
• ሓባራዊ ውዕል ደሞዝ ይውስን፡ ኣይኮነን መንግስቲ።
• A-kassan ክልቲኡ ዝሰርሓሉ ግዜን ንጡፍ ስራሕ ምድላይን ትጠልብ።